İLLERİN TEKNOLOJİK GELİŞMİŞLİK ENDEKSİ ASO-İLTEK 2025 SONUÇLARI AÇIKLANDI
İLK 2 SIRAYI ALAN ANKARA VE İSTANBUL DİĞER İLLERDEN NET BİÇİMDE AYRIŞTI
ANKARA TEKNOLOJİ ÜRETİMİNDE, İSTANBUL TİCARİLEŞMEDE LİDERLİĞİNİ PEKİŞTİRDİ
DİJİTALLEŞME VE AR-GE’YE HIZ VERMEYEN SANAYİ MERKEZLERİ GÜÇ KAYBETTİ
ASO BAŞKANI SEYİT ARDIÇ:
“ASO-İLTEK TÜRKİYE’NİN TEKNOLOJİ NAVİGASYONUDUR”
“TÜRKİYE’NİN SORUNU TEKNOLOJİ EKSİKLİĞİ DEĞİL, TEKNOLOJİDE EŞİK ATLAYAMAMAK”
Ankara Sanayi Odası, Türkiye’de ilk kez hazırladığı ve geçen yıl ilki açıklanan İllerin Teknolojik Gelişmişlik Endeksi ASO-İLTEK’in 2025 yılı sonuçlarını açıkladı. Teknolojik gelişmişlikte Ankara birinci, İstanbul ise ikinci sıradaki yerini korurken, bu iki şehir diğer illerle aralarında farkı açarak kendi ligini oluşturdu.
81 ilin 5 farklı alt endeks ve 37 değişkene göre değerlendirildiği ASO-İLTEK 2025 sonuçlarına göre Ankara ve İstanbul’u sırasıyla Eskişehir, Kocaeli, İzmir, Kayseri, Bursa ve Sakarya takip etti.
Ankara Sanayi Odası Başkanı Seyit Ardıç, ASO-İLTEK 2025 sonuçlarının açıklandığı basın toplantısında, Türkiye’nin teknoloji yolculuğunu ve endeks sonuçlarını değerlendirdi.
Teknoloji alanında çok sayıda söylem ve stratejiye rağmen, karşılaştırılabilir ve bütüncül bir haritanın eksikliğine dikkat çeken Başkan Ardıç, ASO-İLTEK’in bu ihtiyaçtan doğduğunu ifade etti. Amacın şehirleri yarıştırmak değil; kapasiteleri ölçmek, başarıyı görünür kılmak, riskleri erkenden teşhis etmek ve Türkiye’nin yüksek katma değerli üretime geçişini hızlandırmak olduğunu vurgulayan Başkan Ardıç, bu yıl ilk kez üç yıllık veri setinin analiz edildiğini belirterek, şöyle devam etti:
“Hangi illerin yükseldiğini, hangilerinin yerinde saydığını veya sessizce irtifa kaybettiğini artık somut verilere bakarak net biçimde görebiliyoruz. Çünkü teknoloji tek seferlik bir sıçrama değildir. Uzun soluklu bir maratondur. Ankara Sanayi Odası olarak amacımız; Türkiye’nin teknoloji yolculuğunu yerel düzeye uzanan ve süreklilik taşıyan kurumsal bir hafızayla izlemek ve yön göstermektir. Bu nedenle ASO-İLTEK’i bir yayın değil, Türkiye’nin teknoloji navigasyonu olarak görüyoruz.”
“TEKNOLOJİ EGEMENLİĞİN DİLİ OLMUŞTUR”
Teknolojinin; ülkelerin kaderini, şehirlerin yönünü ve kurumların ömrünü belirleyen ana eksen olduğunu söyleyen Başkan Ardıç, “Teknoloji artık yalnızca ekonomik bir rekabet alanı olmaktan çıkmış, egemenliğin dili olmuştur. Amerika’da, Avrupa’da, Çin’de teknoloji stratejik alan ilan edilmiştir. Yarı iletkenlerden yapay zekâya, savunmadan yeşil teknolojilere kadar teknoloji artık jeopolitik bir meseledir. Birçok ülke, teknoloji üzerine inşa edilen yeni ekonomi, ticaret, sanayi politikaları formüle etmektedir” ifadelerini kullandı.
Türkiye’nin Küresel İnovasyon Endeksine göre 139 ülke arasında 43’üncü, üst-orta gelir grubunda ise Çin ve Malezya’nın ardından 3’üncü sırada olduğunu hatırlatan Başkan Ardıç, bu tabloyu şöyle değerlendirdi:
“Türkiye potansiyeli yüksek bir ülke. Girişimcilikte, pazar büyüklüğünde ve üretim kapasitesinde güçlüyüz. Ancak aynı endeksler şunu da açıkça söylüyor: Bilginin ticarileştirilmesi, yüksek katma değerli teknoloji ihracatı ve küresel ölçekte marka çıkarabilme konusunda henüz katetmemiz gereken uzun bir yol var. Türkiye küresel teknoloji liginde geride değildir; ama eşiktedir. Bu eşiği ülkeler değil, şehirler aşacaktır. Bugünün dünyasında teknolojide rekabet edenler ülkeler değil,
şehirler ve şehir ekosistemleridir. Boston, Seul, Shenzhen, Münih… Bu şehirler bir gecede yükselmedi. Kendi ekosistemlerini, yatırımla, üretimle, yenilikle, veriyle ve en önemlisi sabırla inşa ederek bugünlere geldiler. ASO-İLTEK tam da bu nedenle 81 ilimize bakıyor. Ülkemizi tek bir ortalamaya indirgemeden, her ilimizi ayrı bir teknoloji oyuncusu olarak ele alıyor.”
“ANKARA VE İSTANBUL DİĞER İLLERDEN NET BİÇİMDE AYRIŞMAYA BAŞLADI”
ASO-İLTEK 2025 sonuçlarına göre Türkiye’nin tek parça bir teknoloji ülkesi olmadığını, üç farklı teknoloji katmanından oluştuğunu belirten Başkan Ardıç, “Birinci katmanda Ankara ve İstanbul vardır ve bu büyük iki ilimiz 2025’te diğer tüm illerden daha net biçimde ayrışmaya başlamış, kendi ligini oluşturmuştur. Ankara teknoloji üretiminde, İstanbul ise ticarileşmede liderliklerini pekiştirmiştir” değerlendirmesinde bulundu.
İkinci katmanda Kocaeli, Eskişehir, Bursa, İzmir ve Kayseri gibi güçlü sanayi altyapısına sahip ancak teknoloji eşiklerinde zorlanan illerin yer aldığını söyleyen Başkan Ardıç, geçen yıl üst ligde yer alan Eskişehir ve Kocaeli’nin bir alt kategoriye düşmüş olmasının dikkat çekici olduğunu belirterek, “Bu tablo, güçlü üretim yapısının tek başına yeterli olmadığını, dijitalleşme ve Ar-Ge’ye hız vermeyen sanayi merkezlerinin güç kaybettiğini gösteriyor” dedi.
“ÜRETİMİ GÜÇLÜ AMA DİJİTAL ALTYAPISI ZAYIF İLLER GERİ DÜŞÜYOR”
Üçüncü katmanda ise potansiyeli olan fakat bunu harekete geçirmekte zorlanan geniş bir çeper bulunduğunu belirten Başkan Ardıç, en alt teknoloji kategorisindeki il sayısının 16’dan 18’e çıkmasının teknoloji dönüşümünün tabana yayılmasında sorun olduğuna işaret ettiğini söyledi. Başkan Ardıç, “Bu tablo bize Türkiye’nin teknoloji haritasında Ankara ve İstanbul’un ayrışmaya başladığına, diğer büyük sanayi kentlerinin ise zorlandığına işaret etmektedir. İller arasındaki farkın ana nedenini; fiber altyapı, geniş bant ve dijital erişim kalitesi oluşturuyor. Üretimi güçlü ama dijital altyapısı zayıf iller teknolojik gelişmişlikte geri düşüyor” değerlendirmesinde bulundu.
“TÜRKİYE’NİN TEKNOLOJİ ÜRETİM ÜSSÜ ANKARA”
ASO-İLTEK 2025 sonuçlarının, Türkiye’nin teknoloji üretim üssünün Ankara olduğunu çok açık biçimde gösterdiğini belirten Başkan Ardıç, araştırma ve yenilikçilik kapasitesinde ilk sırada olan Ankara’nın teknoloji üretiminde liderliğini güçlendirdiğine dikkat çekti.
Ankara’nın; üniversite-kamu-sanayi iş birliği, nitelikli insan kaynağı, teknoparkları, teknoloji geliştirme merkezleri ve savunma ile havacılık başta olmak üzere derin teknoloji üretim kabiliyeti sayesinde, Ar-Ge’yi yenilikçiliğe, yenilikçiliği de ihracata ve katma değere dönüştüren güçlü bir ekosistemi bulunduğuna işaret eden Başkan Ardıç, “Ankara’nın toplam ihracatı içinde yüksek teknoloji payının %13,3 seviyesi ile diğer büyük sanayi illerinin ve Türkiye ortalamasının çok üzerinde gerçekleşmesi de, bu dönüşümün en somut göstergelerinden biridir” dedi. .
“SAVUNMA SANAYİİ TEKNOLOJİ ATILIMI İÇİN KUVVETLİ BİR KALDIRAÇ”
ASO-İLTEK 2025’in temasını “Savunma Teknolojileri” olarak belirlediklerini ifade eden Başkan Ardıç, savunma sanayiinin yalnızca güvenlik alanı olmadığına, ekonominin yenilik ve teknoloji atılımı için kuvvetli bir kaldıraç görevi üstlendiğine dikkat çekti.
Ankara’nın savunma sanayiindeki birikiminin, elektronik, yazılım, havacılık ve uzay gibi birçok alana yayılan çarpan etkisi ürettiğini söyleyen Başkan Ardıç, şöyle devam etti:
“Savunma sanayiinde elde ettiğimiz yüksek katma değer, doğru stratejiyle teknolojiye dayalı sürdürülebilir kalkınmanın mümkün olduğunu göstermektedir. Asıl mesele, bu başarıyı diğer sektörlere yayabilmektir. Türkiye’nin kilogram başına ihracat değeri 1,57 dolar iken, savunma ve havacılık sektöründe bu rakam tam 44 kat yükselerek 65 dolara çıkmaktadır. Bu nedenle Ankara’da geliştirilen teknoloji yalnızca belirli bir sektörü değil; Türkiye’nin yüksek katma değerli üretim kapasitesini bütünüyle ileri taşımaktadır. Bu başarıyı sürdürülebilir kılmak için yeni bir perspektife daha ihtiyacımız var. Teknolojiyi üretmek kadar, insan kaynağını çekmek ve elde tutmak da kritik hale gelmiştir. Endeks sonuçları, Ankara’nın yetenek havuzunu genişletmesi ve yaşam kalitesi unsurlarını güçlendirmesi gerektiğini de açık biçimde işaret etmektedir. Ankara’nın teknoloji liderliği doğru adımlarla desteklendiğinde, Türkiye’nin geleceğini belirleyecek en kritik kaldıraçlardan biri olacaktır.”
ASO-İLTEK’TEN KRİTİK UYARI: SANAYİ GÜCÜ DİJİTALLEŞME VE AR-GE İLE İLERLEMEZSE İRTİFA KAYBI KAÇINILMAZ
Türkiye’nin teknoloji omurgasını oluşturan Ankara ve İstanbul’un güçlerini farklı başlıklardan aldığını ve birbirlerinin tamamlayıcısı olduğunu söyleyen Başkan Ardıç, “Ankara araştırmanın, savunma sanayiinin ve derin teknolojinin,
İstanbul ise dijital altyapının, finansın ve küresel bağlantıların merkezidir” dedi.
Başkan Ardıç, bu iki merkezde üretilen teknoloji gücünün Anadolu’ya yayılmayı gerektiğini vurgulayarak, “ASO-İLTEK’in en kritik uyarılarından biri burada ortaya çıkıyor. Kocaeli, Eskişehir, Bursa ve İzmir gibi güçlü sanayi merkezlerimiz, dijitalleşme, Ar-Ge ve teknoloji çıktıları aynı anda ilerlemezse, irtifa kaybının kaçınılmaz olduğunu gösteriyor. Dün bizi taşıyan sanayi modeli, yarının teknoloji yarışında tek başına yeterli olmayacak. Bu bir mevcut sanayi yapısı veya politikası eleştirisi değildir. Sanayimizi daha güçlü bir geleceğe hazırlama çağrısıdır” değerlendirmesini yaptı.
ANADOLU’DAN UMUT VEREN ÖRNEK: KAYSERİ
ASO-İLTEK sonuçlarının umut veren örnekler de sunduğunu ve Kayseri’nin bunlardan biri olduğunu belirten Başkan Ardıç, “Kayseri’nin patent, tasarım ve teknoloji tescillerindeki performansı, Anadolu’dan güçlü bir teknoloji mesajı vermektedir. Doğru ekosistem kurduğunda Anadolu’nun yüksek teknoloji ligine çıkabileceğini göstermektedir.
“TÜRKİYE’NİN SORUNU TEKNOLOJİ EKSİKLİĞİ DEĞİL, TEKNOLOJİDE EŞİK ATLAYAMAMAK”
ASO-İLTEK sonuçlarının herkese bulunduğu yerden daha ileriye gitme mesajı verdiğini söyleyen Başkan Ardıç, politika yapıcılara, iş dünyasına, üniversiteleri şu mesajı verdi:
“Tek tip teşvik anlayışı artık yeterli değildir. İl bazında, veri temelli ve hedefli sanayi politikalarına ihtiyacımız vardır. Geleneksel üretim hâlâ değerli ama dijitalleşme ve yenilikle desteklemezsek rekabetçi olamayız. Üniversitelerin bilgi üretmesi çok kıymetlidir. Ama o bilgi şehirle ve sanayiyle buluşmadıkça beklenen dönüşüm gerçekleşmez. Türkiye’nin sorunu teknoloji eksikliği değildir, teknolojide eşik atlayamamaktır. Teknolojik dönüşüm bir merdivendir. Doğru basamağa basmazsanız düşersiniz. Raporumuz, bu merdivenin hangi basamaklarının sağlam, hangilerinin onarım istediğini gösteriyor. Ankara Sanayi Odası olarak biz; ülkemizin teknoloji yolculuğunun, sadece yeni girişimlerle değil, mevcut sanayinin dönüşümüyle hedefine varacağına inanıyoruz.’
Basın toplantısı, ASO Genel Sekreteri ve ASO Teknopark Genel Müdürü Prof. Dr. Mehmet Cansız’ın ASO-İLTEK 2025 sonuçlarına ilişkin sunumu ile devam etti.
5 BOYUT, 37 DEĞİŞKENLE TEKNOLOJİK GELİŞMİŞLİĞİN BİLİMSEL ANALİZİ
ASO-İLTEK, Türkiye’nin 81 ilinin teknolojik gelişmişlik düzeyini sayısal olarak ölçmenin ötesinde, Türkiye’nin yüksek katma değerli üretime geçişini, sanayinin teknoloji düzeyinin arttırılmasını, güvenilir ve karşılaştırılabilir veri temelli bir strateji ve politika oluşturulmasını, teknoloji ekosistemine bütüncül bir yaklaşım sağlanmasını hedefliyor. Sektörel Yapı, Araştırma ve Yenilikçilik Kapasitesi, Dijital Altyapı, Teknoloji Çıktıları, Yaşam Kalitesi ve İşgücü alt endeksleri olmak üzere 5 boyutta ve 37 değişkenli teknolojik gelişmişliğin analizinin yapıldığı ASO-İLTEK, Türkiye’nin teknoloji röntgenini çekiyor.
ASO-İLTEK’te 81 il teknolojik gelişmişliğine göre sıralanırken, 8 derecede değerlendiriliyor. Endeksin 2025 sonuçlarında ilk 2 sırayı AA derecesi ile Ankara ve İstanbul alıyor. Geçen yıl 4 ilin bulunduğu AA derecesinde bu yıl sayı 2’ye düştü ve Ankara ile İstanbul, kendi ligini oluşturdu.
Sanayi şehirleri olan üçüncü sıradaki Eskişehir ve dördüncü Kocaeli ise bu yıl BA derecesine geriledi. Bu illeri sırasıyla BB derecesindeki İzmir, Kayseri, Bursa ve CB derecesindeki Sakarya takip ediyor.
ÜÇ KATMANLI TÜRKİYE: İNOVASYON MERKEZİ, ÜRETİM KUŞAĞI, DÜŞÜK TEKNOLOJİ TUZAĞI
ASO-İLTEK’in 2023-2025 dönemi sonuçlarına göre 55 il derecesini korudu, 14 il yüksek performansla derecesini yükseltirken, 12 ilin derecesi ise düştü.
Buna göre Türkiye’nin teknoloji haritası 3 katmanlı bir yapıda oluştu. Üst katmanda ulusal inovasyon ve ekosistemin çekirdeği olan Ankara ve İstanbul yer alırken, ikinci katmanda üretim odaklı ve sanayi temelli teknoloji kapasitesinin baskın olduğu Kocaeli, Eskişehir, İzmir, Kayseri ve Manise gibi şehirler yer aldı.
Üçüncü katmanı ise dijital altyapı, Ar-Ge kapasitesi ve teknoloji çıktılarına göre zayıf olan iller oluşturdu.
KAYSERİ, NİĞDE VE IĞDIR FARKI
Son 2 yılda Araştırma ve Yenilikçilik Kapasitesi ve Teknoloji Çıktıları alt endekslerinde yükselen Kayseri, genel endekste 2 basamak yukarıya çıktı. Kayseri’nin patent ve tasarım sayısındaki performansı Anadolu’dan güçlü bir teknoloji mesajı olarak dikkat çekti. Niğde’nin 34, Iğdır’ın 30 basamak yükselmesi de endeksin dikkat çeken sonuçları arasında yer aldı.
12 ŞEHİRDE İRTİFA KAYBI
Zayıf performans sergileyen 12 ilin teknolojik gelişmişlik düzeyi düştü. En dipte olan FF derecesinde yer alan il sayısı da 16’dan 18’e çıktı. Bu sonuç, iller arasında teknolojik eşitsizliğinin derinleştiğini, bazı illerin dipte kalma riskinin yükseldiğini gösterdi.
SAVUNMA SANAYİİ, STRATEJİK BAĞIMSIZLIKTAN EKONOMİK DÖNÜŞÜME TÜRKİYE’NİN EN GÜÇLÜ KALDIRACI
ASO-İLTEK 2025’in teması “Savunma Sanayii Teknolojileri” olarak belirlendi. Savunma sanayiinin, yarattığı teknoloji ekosistemiyle belirleyici olduğuna dikkat çekilerek, kalkınma politikalarının merkezinde yer alması gerektiği vurgulandı. Savunma sanayii teknolojilerinin sağlık, enerji gibi farklı sektörlerde kullanılarak, ulusal refahın artırılabileceği belirtildi.
İLLERE ÖZGÜ BUTİK POLİTİKALAR VE DERİN TEKNOLOJİ HAMLESİ
Ankara Sanayi Odası’nın raporunda, teknolojik gelişmişlik seviyesini yükselmek için politika önerilerine de yer verildi. İllere özgü butik politikalara dikkat çekilerek; Kocaeli, Bursa, Eskişehir gibi sanayi şehirlerine özel, OSB odaklı dijitalleşme ve yeşil dönüşüm programları uygulanması, Antalya ve Muğla’da küresel yetenekleri çekecek Teknoloji Serbest Bölgeleri oluşturulması, savunma sanayii teknoloji birikimini diğer sektörlere aktaracak kurumsal bir yapı oluşturulması, Kayseri, Adana, Kahramanmaraş ve Gaziantep gibi üretim gücü yüksel illerde teknoloji arayüzlerinin etkinliğinin artırılması gerektiği belirtildi.
FİBER ALTYAPI VE 5G YATIRIMI
İkinci katmandaki sanayi bölgelerine öncelikli fiberoptik ve 5G yatırımı yapılması, Ankara ve İstanbul için biyoteknoloji, kuantum, yarı iletkenler gibi alanlarda kamu-özel sektör ortaklı girişim sermayesi fonlarının kurulması, lise seviyesinden başlayan “Geleceğin Teknoloji Liderleri” programı oluşturulması da politika önerileri arasında yer aldı.
