ASO’da Dış Ticarette Yeni Ufuklar Buluşması

   2022-07-22

Ankara Sanayi Odası ve DÜNYA Gazetesi  işbirliği ile düzenlenen “Dış Ticarette Yeni Ufuklar” konulu toplantı   Ankara Sanayi Odası’nda gerçekleştirildi.

ASO Başkanı Nurettin Özdebir’in ev sahipliğinde Sertrans Logistich’in desteğiyle düzenlenen toplantıya, Piri Reis Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Erhan Aslanoğlu, Nasıl Bir Ekonomi Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Güldağ, DÜNYA Genel Koordinatörü ve Yazarı Vahap Munyar, İklimlendirme Sanayi İhracatçılar Birliği Başkanı Mehmet Şanal, Sertrans Logistich Yönetim Kurulu Başkanı Nilgün Keleş ve TURBOARD CEO’su Yasemin Şahin  konuşmacı olarak katıldı. Toplantıya ASO Yönetim Kurulu Üyesi Aytaç Dinçer, ASO Meclis ve Komite üyeleri ile çok sayıda sanayici katıldı.

Toplantıda ASO Başkanı Nurettin Özdebir’in açılış konuşmasının ardından, Piri Reis Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof.Dr. Erhan Aslanoğlu, dünya ve Türkiye ekonomisine yönelik beklentileri içeren bir sunum yaptı. Daha sonra, DÜNYA Genel Koordinatörü ve Yazarı Vahap Munyar’ın moderatörlüğünde Dış Ticarette Yeni Ufuklar başlıklı panel gerçekleştirildi.

ASO Başkanı Nurettin Özdebir toplantının açılışında yaptığı konuşmasında, ihracatın kur artışına bağlı artmasına rağmen, yüksek enflasyonla ihracatçının karlılığını erittiğini söyleyerek sözlerine şöyle devam etti: 
“2022 yılının ekonomi gündemini, şüphesiz pandeminin devam eden etkileri, Rusya-Ukrayna savaşı ve Küresel merkez bankaların kararları belirledi. Dünyadaki tüm ülkeler bu gelişmelerin reel sektörde ve finansal sektörde yol açığı sarsıntıları tecrübe etti. İş hayatımızda da uzun vadeli değişimlere yönelik güçlü ve zorlayıcı etkilere yol açtı.
Bu güçlü ve zorlayıcı etkilere rağmen Türkiye ekonomisi sanayinin öncülüğünde ihracat performansı ile hızlı bir toparlanma süreci içesine girerek, yüksek büyüme rakamlarına ulaşan ülkelerden birisi oldu. 
Türkiye tarihsel olarak kıtalar arası geçiş noktası olması nedeniyle bu coğrafyanın girişimcileri dış ticarete de oldukça yatkındır. 
Dünya Bankası tarafından yapılan bir çalışmada Türkiye’nin ihracatının en önemli özelliklerinden bir tanesi esneklik olarak tanımlanmıştır. Yani herhangi bir pazarda sorun olması durumunda Türk ihracatçısı hızlı bir şekilde farklı pazarlara yönelebilmektedir. Bunda hem coğrafi konumumuz hem de kültürel ve tarihsel miras olarak başta orta Asya olmak üzere orta doğu ülkeleri ile olan münasebetimizin de etkisi büyüktür. 
2021 yılı sonu itibariyle 101.000 firmamız ihracat gerçekleştirmiştir. 2021 yılında ihracat ailesine katılan yeni firma sayısının 32 bini aşarken, 43 bin 264 firma da yeni pazarlara ihracat gerçekleştirdi.
Değerli katılımcılar,
Dünyada meydana gelen küreselleşme eğilimleri ve dolayısıyla ticaret hacmindeki artış nedeniyle, döviz kurunda yaşanan değişimlerin ekonominin performansı üzerindeki etkisinin daha belirgin ve önemli hale geldiği görülmektedir. Döviz kurlarındaki değişmeler fiyatlar genel seviyesi, faiz oranları, mal ve hizmetlere olan talep ile doğrudan yatırımlar aracılığıyla genel ekonominin performansını etkilemektedir.
Ülkemizin tercih ettiği büyüme stratejisi dikkate alındığında, ihracat ve ithal ikamesi üretim yapan firmalar ekonomik yapı içinde kritik öneme sahiptir. Bu nedenle döviz kurundaki değişkenliğin firmaların performansı üzerinde önemli etkiler ortaya çıkartmaktadır. 
Özellikle reel kur son yılların en düşük seviyesinde ve bundan dolayı kur son yılların en düşük değerinde. Reel döviz kurunun düşmesine, reel değer kazancı denir. Reel değer kazancı olduğunda nispi fiyat düşer ve böylece yurtiçinde üretilen mallar yurt dışında üretilen mallara kıyasla pahalılaşır iken yurtdışında üretilen mallar ise yurtiçinde üretilen mallara kıyasla ucuzlar. Bunun sonucunda firmaların yurt dışı ve toplam satışları azalır. Diğer taraftan reel değer kaybı ise yukarıda anlatılanın tam tersi bir etki yaratır. Reel değer kaybı ve reel değer kazancının firmaların performansı üzerindeki etkisinin büyüklüğü ise ihraç ve ithal mallarının talep esneklikleri belirleyicidir. 
Döviz kurlarında meydana gelen değişimler firmaların rakipleri karşısındaki rekabet güçlerini de etkileyebilmektedir. Döviz kuru değişimlerinin firmaların niteliklerine göre rekabet gücü ve dolayısıyla nakit akışları üzerindeki etkisi olumlu veya olumsuz olabilmektedir. Buna ek olarak döviz kurundaki değişme, firmaların kullandığı ithal girdi fiyatlarını da değiştirerek rekabet güçlerini etkilemektedir.
Faiz kararı ile birlikte reel döviz kurunun son yıllarında en düşük seviyesine gelmesi, kur şoku ile kurların yükselmesi ithalat maliyetlerini olumsuz yönde etkiliyor. Evet, teorik olarak kur artışları ithalatı azaltıp ihracatı arttırıyor. Lakin kur artışının ihracat artışı etkisi var, ama kalıcı bir etki olarak gerçekleşmiyor. Kur artışı ile ortaya çıkan ihracat yüksek enflasyonla ihracatçının karlılığını eritmektedir. 
İhracatta son dönemde ivmelenme devam ediyor. İhracatta rekabet üstünlüğünü sağlayan tek faktör kur artışları değildir. Kur ile bir yere kadar avantaj sağlarken, rekabetçi bir ihracat yapısına kavuşmak için, faktör verimliliği, üretim faktörlerinin kalitesi, doğru ve uygun sanayi politikası, yerli ara ve sermaye malı kullanımı, öngörülebilirlik ve ölçek gibi unsurlarla gerçek anlamda rekabetçi bir yapıya ulaşılır. 
İhracat payımızı ve gelirimizi artırmak için yüksek teknolojili ürünlere yönelmemiz gerektiğini her defasında ifade ediyorum.  İhracatın belirli bir noktaya gelmesi ekonomide gerek şart iken, yeter şartın henüz gerçekleşmediğini görüyoruz. 
İhracatımızın katma değeri ve kg fiyatı üzerinden değerlendirilmesi gerekiyor. Daha fazla ihracat yapıp daha az para kazanmak, daha az rekabetçi avantaja sahip olmak sürdürülebilir değildir. 
Değerli katılımcılar,
Maalesef son dönemde yüksek teknoloji ihracatımız toplam ihracatımızın %3’ünün altında seyrediyor. Teknoloji ticaret açığı, ülkemizde üzerinde durulması gereken önemli hususlardan biri olduğunu düşüyorum. 
Yüksek teknoloji ve orta ileri teknolojide son 5 yılda 220 milyar dolar seviyesinin üzerinde açığımız var.  Sadece 2022 Ocak-Mayıs döneminde yüksek teknolojili ürünlerde 2,8 milyar dolarlık ihracata karşılık, 9,7 milyar dolarlık ithalat yapılmış ve 7 milyar dolara yakın açık verilmiştir. Orta yüksek teknolojili ürünlerde ise 31,8 milyar dolar ihracata karşılık, 44 milyar dolar ithalatla 12 milyar dolardan fazla açık oluşmuştur.  
Bu açığı kapatamadığımız sürece, dış ticarette rekabetçi bir yapıya kavuşamayız ve daha çok satıp daha az kazanmaya devam ederiz. 
Daha açık bir anlatımla; daha fazla üretip daha yüksek hacimde ihracat gerçekleştirip, dış ticaret hadleri bozulduğu için ihraç ürün fiyatlarının azaldığı bir durumla, yani “yoksullaştıran büyüme” olgusu ile karşı karşıya kalmaya devam ederiz. 
Ülkemizde son on yılın ortalama büyüme hızı pozitif olduğu halde, ihracat hacmi yükselirken ihracat birim fiyatlarının belirgin ölçüde düşmesi de bunu göstermektedir. 
Bu sorunun çözümü, yüksek teknolojili ürün ihracatına yönelmek, katma değerli ürün üretip ihraç etmek ve yurtdışından ithal ettiğimiz ara mal ve yatırım mallarını yurtiçinde üretmekten geçmektedir. 
Bu duygu ve düşüncelerle sözlerime burada son verirken hem konuşmacılarımıza, hem katılımcılarımıza teşekkür ediyor, başarılı bir toplantı olması dileklerimle hepinizi saygıyla selamlıyorum” diye konuştu. 

-Hızlı gidiş ekonomide olası yavaşlamayı öne çekiyor
Piri Reis Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Erhan Aslanoğlu
● AB, genel olarak savaş kaynaklı enerji krizi sorunuyla karşı karşıya. Bu durum, sadece kışı soğukta geçirme riski ötesinde, arz şoku anlamına da geliyor. Bizim en büyük ihracat pazarımız olduğu için bizi de etkiliyor. Uzun süredir Çin’i konuşuyoruz ama önümüzde daha çok konuşacağız. Nüfusunun 1/5 ine karşılık gelen kapanma halinde olan 250 milyon nüfus var. Böylesine büyük bir ekonomi performansını gösteremiyor. Dış dünyaya entegrasyonda sorun yaşıyor, büyümle kaygıları artıyor. Çin’de konut sektöründe ciddi sıkıntı yaşanıyor, konut satışı ve fiyatı azalıyor. İnsanlar kendilerini daha fakir hissetmeye başladığı için iç talebi kesiyor. Konut kredi geri dönüş sorunu bankacılık sektörüne yansımaya başlıyor. Temerrüde düşen küçük bankalar var. Reel kriz finansal krize dönüşürse büyük risktir. Çin dünyayı çok meşgul edecek. ABD resesyonu çok konuşuluyor. Kesin değil ama olası resesyon daha erkene geliyor. FED stratejisi değişecek gibi, biraz durup bekleme yönünde.
“Dezenflasyon dönemine girilecek ama zamanı belli değil”

Teknolojik gelişmeler enflasyonu bastırabilir ama gençler daha minimalist, ev, araba alma konusunda daha muhafazakarlar. Tüketim eğilimi düşük. Pandemide devletler büyük destek verdi, borcu olan insanların geliri arttı. Asgari ücretin üzerinde destek verildi ABD’de. Hızlı gidiş olası yavaşlamayı öne çekiyor. Gelecek yılın ortasını beklerken, bu yılın sonuna doğru durgunluğa girmesini bekliyorum. Yeşil mutabakat ile fosil yakıtların belki son dönemi yaşanıyor. Bunu görenler yatırımları kısmaya başladılar ve arzı çok artırmıyorlar. Arzın artmadığı dönemde, talep fiyata baskı yapıyor. Fosil yakıtlar sonbaharda zirve görecek gibi. Sonra mutlaka çok ciddi bir düşüş yaşayacak.

“Ekonomi yönetimi seçim yaklaştıkça büyümede yavaşlamaya razı olmayacak”
Türkiye’de enflasyon bir numaralı gündem. İkame makro ihtiyati politikalar öne çıkıyor. Liralaşma konusunda yeni araçlar geliştiriliyor. Ekonomi yönetimi seçim yaklaştıkça büyüme de yavaşlamaya razı olmayacaktır, iç talebi canlandırıcı adımlar olabilir. KGF, konut talebini artıracak politikalar bekliyorum. Kur geçişkenliği çok arttı. Maliyet artışının hızlı geçişkenlik yaptığı ortamdayız. 2021’de arz talepten çok fazlaydı dövizde. Bu kadar arz fazlası olan yılda kur patladı. Dışarda faiz artarken içerde düştü ve kur üzerine etkisi oldu. CDS örneğin çok etkilendi. Para politikasının gevşemeye başlaması bizi ayrıştırdı. Para politikasının ortodoks olmaması, bugün 300 yerine 850’de tutuyor, CDS’i, hazine borçlanmasına 500 baz puan fark ediyor. Seçim sonrası, para politikasında normalleşme düşünüyorum, bu ekonomide yavaşlama da getirebilir. Beklentiler pozitife dönerse daha pozitif dönem olabilir.

“Pandemide rekabetçi kur ile değil Avrupa’ya ürün satarak öne çıktık”
Pandemide Çin’in farklı noktaya gitmesi, Türkiye’nin lojistikte öne çıkması için fırsat yarattı. Bunu rekabetçi kur ile değil, güç, çaba ile Avrupa pazarına ürün satmayı göstererek başardı. Bu kalıcı bir değişimdi aslında. Doğu Avrupa, Kuzey Afrika, Güney Amerika da her ülke bunu yapamıyor.
Burası desteklendiğinde büyük potansiyel yaratabileceğini gösteriyor. Dünya yavaşlarken biz de yavaşlayacağız, ama Doğu Avrupa enerji sorununu daha çok yaşayacağı için bize yine fırsat sunabilir. Bizim ihracatımız günlük değişimlere çok odaklandığı için orta ve uzun vadeli strateji oluşturabilmek için yeterli efor ve zaman harcayamıyor.

-Firmanın karbon emisyonunu düşürmesi yetmiyor, ülke geneline yaymalı
İklimlendirme Sanayi İhracatçılar Birliği Başkanı Mehmet Şanal
● Birlik olarak sektörümüze yönelik ihracat odaklı bir stratejik plan hazırladık. Kendi bünyemizde sektörel analiz yapıp ihracat potansiyelini tespit ettik. Genel standart, elektrik sistemlerindeki değişim, firmalarımızın altyapısının buna uyumlu olup olmadığına baktık. Sektörel olarak 2012 den bugüne yıllık yüzde 35’lik büyüme yaşadık. Türkiye’de ihracat ortalaması kg başı 1.2 dolar seviyesindeyken, biz geçen yıl 4.6 dolar olan değeri bu yıl 5.2 dolara çıkardık. Sürdürülebilirlik, yeşil mutabakata yönelik çalışmalar yapıyoruz. Biz aslında bu dönüşümün merkezindeyiz. Avrupa enerji direktifleri değişti. Rusya-Ukrayna savaşı ciddi handikap oluşturuyor. Avrupa’da ısı pompalı sisteme geçiş başladı . Isı pompalarına talep 4-5 katına çıktı şu anda ürün yok. Bu yönde hazırlık yapmamız lazım. Enerji performansı yüksek ürün üretme yetmiyor, karbon emisyonunu düşürmek yetmiyor, karbon vergilerine yönelik emisyonların ülke genelinde düşürülmesi lazım.

-Konjonktür ekonominin kader kavşağı
Nasıl Bir Ekonomi Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Güldağ
● Konjonktür çok önemli. Konjonktür ekonominin kader kavşağı. Bunu dikkate almak çok mühim. Kur artışı önemli ve şu anda belli ölçüde ihracatı etkiliyor. Ancak resesyon bundan çok daha etkili olacak gibi görünüyor. Türkiye’nin ihracatını yüzde 70 oranında çevresindeki ülkeler ve AB’deki ekonomik gelişmeler belirliyor. Kur sadece yüzde 30 etkiliyor. Çevremizden bir resesyon geliyor. Dünya Bankası küresel ekonomik beklentiler raporunda 2022 iyimser yüzde 2.9 büyüme öngörmüyor. Kötümser tahminlere göre ise yüzde 2.2’ye kadar geriliyor. Bu da 2.5 altı teknik olarak resesyon. Daha iç karartan taraf, 2023 için yüzde 0.8’lik beklenti var.
Yan sanayine yönelik üretim yapan bir firma, Çin’in pazarını kaptıklarını söyledi ama bunda da ücretlerin de rolü önemli oldu dedi. Biz 15 yıl önce 1 TL 2.15 Yuan ediyordu. Bugün 1 Yuan 2.15 Tl. aslında bu veri yoksullaştıran büyümeyi somut olarak ifade ediyor. Büyümede istediğimiz kalite ortaya çıkmıyor. Aslında Türkiye önünde bir fırsat gibi ortaya çıkıyor. Yüksek teknolojili ihracat bu noktada önemli. Türkiye hemen yüksek teknolojiyi hemen üretmek zorunda olmayabilir. Fransa’da da yüksek değil çok fazla. Ancak yeni sanayi devriminin ortaya çıkardığı teknolojiler, aslında bizim geleneksel ve çeşitli olduğumuz sektörleri büyütme kabiliyetine sahip. Ücret artış düşüşüne bağlı verimlilik yaratma çabasını, teknolojik dönüşümle desteklemeliyiz. Güney Kore gibi bir sektörün üzerine gitmek zorunda değiliz. Önümüzdeki 10 yıla yeşil ve dijital dönüşüm damgasını vuracak. Tarihçiler 10 yılı yazarken bu iki unsuru işin içine dahil edecekler. Bunlar Ar- Ge yoğunluklu teknolojiler. Firmalarımız yeşil dönüşüm ve fırsatını yakından izlemek zorundalar. Yerinde tüketim de ön plana çıkmaya başladı. Karbon emisyonunu artırmamak için yakından temin etmeyi tercihe başladılar. Talebe değil ihtiyaca odaklananların daha fazla öne çıktığı bir dönem yaşayacağız.

-İhracat yazılımımızı dünyanın her yerinden 300 bin kişi kullanıyor
Turboard CEO’su Yasemin Şahin
● Hepimize büyük iş düşüyor. Biz 18 yıldır omzumuza yük aldık. Üniversitedeyken global düşünelim dedik. İletişim kurma şekli dahil bütün yapılanmaya etki ediyor. İhracatın yüzde 80’ini 10 ilin yapması olumsuz bir istatistik olarak görüyoruz. Adaletsiz bir dağılım vardı, bunu yükseltmek için farklı bir bakış yaptık. Yeni pazar bulabilmeleri için veri gücünü kullanmaya karar verdik. Bir yazılım geliştirdik, hedef ürün veya hedef ülke seçerek, hangi ülkelerden alım yaptığını, birim fiyatı, geçmişten bugüne nasıl trend ilerlediğini görme şansınız var. Oraya gitmeye gerek kalmadan doğrudan analiz yapmaya yol açıyor. Önemli bir kitle kullanıyor. Aktifb ank ile benzer bir çalışma yaptık. Özelleşmiş bir yazılım şirketiyiz. Dünya üzerinde 300 bin üzerinde kullanıcısı olan bir platforma dönüştü. Şirketler genellikle yatırım alarak büyürler, globalleşme yatırımın ardından gelir. Biz hiç yatırım almadık, 2 kişi ile başlayan şirketimizde bugün 110 kişi istihdam ediliyor. Sadece Türkiye değil dünyanın her yerinde kullanılıyor. Biz dünya ticaretini 6’lı GTİP kodlarıyla detaylı paylaşıyoruz. Kamerayı Türkiye’ye koyuyoruz. Buradan almazlarsa kimden ne kadara alıyorlar? Bunu ölçerek veriyoruz.

-Krizlerde fırsat da vardır, bizim çıkış yolumuz ihracattır
Sertrans Logıstıcs Yönetim Kurulu Başkanı Nilgün Keleş
● Fırsatın tekrar ayağımıza geldiğine inanıyorum. Satın alma alışkanlığının değişmesi e-ticaretin hızlı büyümesi, bizi avantajlı konuma getirdi. Eğer doğru dinamiklerle hareket edebilirsek, ki Çin ilk yola çıktığında lojistiği nasıl halledeceğini çözdü. Bizim iş dünyamızın önemli kısmı KOBİ’lerden oluşuyor. Bu avantaj bizim için büyük fırsat. Yeşil dönüşüm de bizim için büyük fırsat, tüketim alışkanlıkları hızlı ulaştırmayı kapsıyor. Lojistik gücümüz, ihracatçıya büyük avantaj sağlıyor. “Bir kolisini taşımaya başladığımız firma bugün dünyaya ihracat yapıyor” Yeşil mutabakat tüm dünyanın önünde. Biz ilk yeşil lojistik merkezini açmıştık. 2050 hedefleriyle, elektriği nasıl üretiriz, doğa dostu lojistiği nasıl uygularız gibi konulara kafa yoruyoruz. Normal koşullarda üretilen emisyonun en az seviyeye gelmesi için çaba gösteriyoruz. Yatırım üretim sağlamak, kârlılıklarını sağlamak doğal görevimiz. Hiçbir zaman umutsuzluğa düşme hakkını görmedim. Bu ülke Kurtuluş Savaşı'nı vermiş bir ülke. O halkın yoksulluğu, yokluklardan çıktıysa bu ülke, şu an fersah fersah ilerdeyiz, her şeyi başarabilecek gücümüz var. Avrupa’da girişimcilik çok geride, gençler girişimcilik niyetleri bile yok. Bir kolisini taşıdığımız firmaların, dünyaya ihracat yapan şirketleri görmek bizi çok memnun ediyor. Ne kadar kriz varsa o kadar fırsat da var. Fırsatları görebilmeli, daha fazla üzerine gidip, daha fazla yararlanmalıyız. Bizim çıkış yolumuz ihracat. Şirketimizin, ihracatçımızı rekabette daha fazla öne çıkaran destekleri hızlı şekilde artıyor.

Toplantının son bölümünde Prof.Dr. Aslanoğlu ve panelistler dinleyicilerden gelen soruları cevaplandırdılar.


 


ONLINE HİZMETLER